Dialekt og uttrykk

Ta vare på nesningsmålet!
Dette er ment å være en bolk om ord og uttrykk fra Nes. Det er mange forskjellige dialekter i Halllingdal. Ja, til og med innenfor samme kommune kan det være store forskjeller. Nes Historielag har samlet flere tusen ord som vi kommer til å legge ut her. Det gjør vi for å ta vare på dialekten, som er på vikende front hos den oppvoksende generasjon nesninger. En dialekt er muntlig, men greier vi å gjøre den skriftlig også, så kanskje den kan overleve en stund til. Tenk og få dialekt inn som valgfag i skolen. Det kunne vært stas å snakke nesning. “Dæ æ lettar å halde på ei dialekt viss du kan bruke´n skriftele mæ”.

Av Karl Aalton
Dette er innsamlet materiale over tid. Det kan være uttrykk du ikke finner. Så har du ord og uttrykk fra Nes du mener bør med kan vi legge de til i listen. Send oss en e-post!

A

ablegreiu                      gjera streker
afargang                       dø på ein brutal måte
affer                              i vegen — no æ`ru affer me.
agg                                redd  —  e agga før dæ / e låg på ein agg.
agne                              seta makk på fiskekroken
agnori                           haka som stikk ut slik at dæ ein vil ha mæ ikkji dett tå /av.
ajere                              halde leven
aka                                sita på alle slag kjøretøy
akedere                         prute  –   få prisen ned på det ein vil kjøpe.
akedere                         prute / krangle / diskutere
akte                               respektere —  Han va ein høgt akta mann.
akte ette                        sjå etter
akte seg                        passe seg
aktlaus                          vise liten respekt for
alder                             aldri   —  uttrykk: alder i væle/ aldri i verden.
aldrug                                    gammal —  Han æ alt ein aldrug mann.
alen / æln                     63 cm
alle vittas/so vittas –          så vidt  —  det var så vidt —  dæ va so vittas båten bar.
alleleine                       på alle måtar
allmannavegen            hovudvegen,  kongeveg / riksveg
allmannvegen              hovedvegen
alt imens                      alt i eitt / stadig
ambø                                      reiskap
amføttes                       ligge med føttene mot hverandre
amper                           umulig Brukt om grinete unger.
an = andre                   dæ æ ingen an
anamar                         timremerkjar
aname                           merke timmer  —  E ha fått anama timmere mitt.
andveggen                   benken ved bordet
andærn                         tverr og gretten
andøve                         “pratug” —  svær te å prate
anke                              jamre seg
ankor                                     annenhver
ankorleine                    på ein eller annan måte
anlete                                     ansiktet
anndagsskjeie              kappkjøring andre juledag.
annkræne                     ein som ikkje er så nøye på det kva han har i seg
ansam                                    dårleg tid  —  Han va ansam med å koma avgarde.
ansleis                          anderledes
ansmjuk                       medgjerleg  —  Han va ansmuk i dag.
antøne                          ein som brukar simple uttrykk
apa                                gjera narr av andre / gå baklengs
apal                               frukttre / epletre
aparta                           svært fint
apetittele                      god mat —  dæ va reit og gøtt
are                                 andre  —  På are sia — på den andre sida
argementig                  plagsam / Han e so argmentig tå se.
ask                                eske
assjillig                         umulig  —  han æ assjillig no.
atal                                umogleg.   «Dæ va eit atalt kvinnfølk»
attegløyme                   Ei jente som ikkje vart gift.
attende                         tilbake  —  Han såg se attende.
attom                            bakom
attpå                             få noko i tillegg. I gamle dagar var det vanleg at kjømannen ga noko i tillegg til handelen,helst var det ei sukkertøypakke.
attve                             ved sida av  —  Han va attve me.
auga – augu – augun            –augun æ større enn vømbe
augunsjuk                    misunneleg
augunsjuk                    –”–
aule                               ensom / einsam  —  Dæ vart so aule då dei gikk.
aur                                dårleg jord  –  det va berre auren på detta jordet.
av garde (agåle)           av sted
avdaga                          ensomt sted —  dæ va eit avdagahøl
avdrott= budrott        det som vart av husdyra. — “Det va go avdrott det året”
avindsjuk                     sjalu
avkjæring                     ei tønne som er avskoren i to delar.
avle                               dyrke / formeire.  ”Dei avla kødn på garden”
avlete                            slutte  —  Kyre ha slutta å mjølke før kalving.
avloe                             drive dårleg — Han avloa jorde si kraftig slik som han driv.
avskjepa                       forandre seg  —  no ha lasset avskjepa se
avskrepa                       forandre seg
avvellen                       der dei varma jødne når dei smidde

B

bakette etter
bakkarren grinda bak på forslean og høyvogna
bakkji bakke. bakkji – bakkjin –  bakkan (akk.)- bakko (dat.fl.t.)
bakleksa komme/ bli etter
baksælen del av hestesælen som hesten helt lasset med.
bale arbeide jamt og trutt.” Dei bala på jamt og trutt.”
ballent store hindringer når ein skulde gjera noko
ballent det går vrangt
ballesamt store hindringer når ein skulde gjera nokovrangt – “dæ æ vrangt/ballesamt å få`re te”
bandstøkken I gamle dagar når dei fløtte timmer,så hende det at det vart store lunnar i elva. Det var som regel berre ein stokk som var årsaka til dette. Denne stokken vart kalla bandstokken.
Bangjin redd
banketre ei fjøl som dei banka klæsvasken med .
barka i eldre tider fekk dei barka skinn til sko. Dei kalla det òg å garve skinn. Han som dreiv med dette var garvar.
barsøl barnedåp
barting timremerkarspråk- (eg. peis barting 9 halvmeter lang og 23cm i tverrmål)
bastugu eg. badstugu. I gamle daga turka dei alt kødne dei mol. bastugu va te å turke kødne på. Bastugu hadde dei på alle garda før i tide
bate fordel
baule ein som skryt og pratar høgt.
baus solid.  — “han er baus»
bearmann “I gamle daga brukte dei alltid unga”å sende runt i bygde ein person til å be inn te bryllup , begravelsa, barnedåp og andre testelnninga. Desse bearmennan vart alltid gøtt mottikji når dei kom.”
bedrigjin vart lurt
beiand stor og kraftig . Dæ bi ein stor beiand tå denna guten.
Beinaste kortaste (vegen)
beinent ordtak: dæ æ ikkji beinent= dæ æ ikkji enkelt
beinstigbergji dette er navn på berg som beinstigen går over.
beinstigen snarvegen
beint rett fram
beinveg/beinste snarveg
beiskt det smaka vondt
beit har kome i vanskelegheit
beit I gamle dagar køyrte dei skogstre fram til husa sine . Sauene og geitene åt borken og kvisten av. Dette var beit.
bekar bukk. Sau-eller geitebukk.
bel stund (liten)
bendekjølkji ein vrangfant
bendeplog —–”——
bendil dei tok ein dott med åker og vrei dette i toppen og delte han i to. Denne bendilen vart lenger. Dei la nå loe oppi bendilen og vrei han sammen slik at det vart eit band. Dette var den vanlege måten å ta          åkeren på , og det vart så fint at det ikkje vart att eit aks.
bendil vart brukt når dei batt kornet i gamle dagar.
berr berr
berrhugu har ikkje luve på seg
beskje beskjed
besligji han hadde nok av alt
bestne bli betre – E ha bestna mykji
besynleg vegen rett fram
bete bit / beta
betiss på ferde. – ko e`re betiss nå ?
betle betle
bi bli
bi ræ blir det
bi vare bli oppmerksom på
bie vente
biks ein stor og myndig person.
bilte småspringe
binde – batt strikke. “Dei soto å batt hosu”
birhane stoppekran
biskebete mat mellom bisken og dugurden
bisken morgomaten
bismarpund 6 kg.
bisme krangel  — de va stor bisme mellom dei.
bisme uvenner  — de va støtt stor bisme mellom dei.
bitas krangle  —  bruke kjeft på hverandre
bitas kjekle, krangle
biteti kaker til kaffin
bjelk Det var ikkje sliptimmer den gongen.
bjugeln ustø
bjælkeførme timreveg som dei køyrde langvende etter.
Bjælkehøggar timrehøggar. Timmer vart kalla bjelk før.
bjælkenavar borr til å bore hol i toppen på  stokken
bjørkjirikle fjellbjørka
blei drukna(?) Han blei i fløtingen.
bleig kile
bleig ein vrangfant
bleiglekji “timmrelekkji me bleig i begge enda”
blenkji skine–” Når dæ blinkji i berge, bli`re sol.”
blikke seg ein som har vore sinna, men som roar seg ned.
blug unnseeleg
blug blyg
bogring det var ein lærring som var fylt med halm. Denne vart trekt på halsen til hesten for å skjerme han når han drog.
bola band. Vart ofte sydd på kler til pynt.
bomølju smøreolje
bord-disk tretalerknar. Desse var vanlege på bordet i gammal tid.
bossa ein vanleg sekk
botolvsok 17. juni
botute flekket
braddfull breddfull
brakkleggji let vera å så åkeren om våren. Dette for at åkeren hadde mykje ugras og dei horva åkeren heile sommaren.
branda tyrifakkel som dei brukte når dei va ute ette mørkt.
brande stor og kraftig.  Dæ ha vørte ein stor brande.
Brandsiut kyra er mørk og brun
brandute ———–”———–
branka se øyeleggje seg
branke skade – han branka foten sin.
brannjødn jern til å setta gryta på når dei kokte i peisen.
brase steike
braute oppunder ein ås. “E va oppunde braute”
braute trenge seg fram
brauten kranglen– ein som ypper seg.
brek ein som maser og vil ha noe. Ordtak: han vil breke seg te dæ —  han breka se til dæ
brekke eit bratt vegparti
brennøsle (nøsle) brennesle. Denne vart brukt i gamle dagar som medesin mot gikt. Dei fann seg brennesle og banka seg inn og påsto at det hjalp.
bresa uttrykk for eit dårleg menneske.
bretten tuppen på skia
brettug ugrei. Dei sa det ofte når ungane skreik.
bri vara til bryderi
brillu briller
bringa/bringun(dat.) brystet
bringesjuk tuberkulose
briske se yppe seg
briskjitreak godteri som vart kokt heime av briskebær og sukker.
brok – brokji – brøka bukse – buksa – bukser
brune brua
bry ekstraarbeid :  e vil ikkje vara te bry.
bryne seg prøve seg
brynestrunt ein liten uthøla kubbe som dei hengte på baken når dei slo med ljå. Denne var til å ha brynevatn i.
bryr ikkje interessert – han bryr seg ikkje om ho.
bræe – bræu bokomslag for å spara på boka.
bræste dei kokte sur mjølk og yste (?), som vart kalla breste. Den var god  å eta med sur mjølk på.
brønuv = brøtrøg trebalje som dei laga brø i.
brøstklut eit tøystykke som kvinnene brukte på brystet før i tida.
brøstreim denne reima snørte klavatreet sammen utanpå bogringen.
brøstsjuk tæring
brøt spett av tre. Vart mykje brukt under skogsarbeid.
brøte rom i låven. Forbrøte / lobrøte(kødnbrøte)
brøtningen timmerfløtningen
brøtte bratt terreng /bratt bakke
budrått mat frå setre
bue – bui – buin seterbu /bua – buer – buene
bue=kråmbu butikk
buesæter ein gamal, ugift mann
bufarende villstyring
bufarhælgji siste hælgji dei era på setre om somaren.
bufast fast bustad
buføre fløta til og frå setra
bug krok / sving – dæ æ ein bug på vegen
bujord på hesteselen
bukkejødn avstiving av mei og kloss på timrebukken
buldre småmat
bunding strikketøy
bundingstrøya heimestrikka trøye
burt på burtpå jorde, burtpå setre, burtpå åsan
burtafjording ein frå andre sida av fjorden/storelva.
burti burti lie, burti skogen, burti fjellet
bus fort  — det kom bus på han.
bus regn mykje regn
busott sjukdom på husdyra
busserull jakke. Dette va ei jakke som vart brukt dagle-dags her i bygde før. Busserullen va ei halvkort jakke som va sydd tå blåtøy . Busserullen hadde knappa framom, nokon hadde knappa heilt frå liningi og opp te halsen, mens nokon hadde berre eit par knappa øverst i halsen slik at dei fekk vrengt han over hugu når dei skulde ha busserullen tå se og på se.  Kor kar hadde 2 busserulla , den nyaste busserullen vart brukt te sundags og den gamle vart brukt te hverdags. Dette er eit plagg som er ute tå bruk  i dag, men e kan gøtt tenkji me at dette æ eit plagg som kan koma te heder og verdigheit att.
busterispe Dette var lintråd som vart fletta sammen til passe tjukkleik. Så hadde dei bek på, og brukte tråden til å sy seletøy og sko.
buttel flaske
bygd – bygde – bygdi – bygdin ( dat.fl.t. bygdo)
bygginga skrensekant for timrekjøyring i bakkane. Stokkane vart lagt på kvarandreså det vart ein skrensekant slik at venda / lasset helt vegen.
bytte = bøtte         mjølkebytte / vassbytte
bægsel biksel til å styre hesten med
bæle ein som har dårlege vanar.
bælme drikke fort.(Han bælma i seg i ein fei.)
bæmbil navlen
bænde ein som er vrang —  brøte på noko
bænke hjelp / gjera ein ei bænke
bæra seg åt oppføre seg    (fl.t. : dei boro se åt)
bære (av: god) bedre
bærkjispae barkespade. Til å barke tømmer med.
bærrflætting naken. “Han brukte berre bærrflettingen”
bø = bud å sende bø / bud på ein
bøen jorde — gå utpå bøen.
bølgebrok bukser med mykji bølger/skrukker på.
bølværk eit dørleg byggverk
bølæ kiste til å ha korn i
børg hovmodig
børrføtt barbeint
børtnesinga folk frå Børtnes
bøs modig person
bøss søppel
bøssu på kløvreiet unde kløvteinun. Dæ va sekji mæ halm i slik at han ikkje skulde skade hest
bøte – bøtte å lapp en. e – “dei bøtte kleun”
bådn barn
bådndiger svanger
bådndømme ein som har vorte utafor. (senil demente)
bådnegn ei som ikkje kan få born
bådnfost barnepassar
bådnsjuk skal føde
båsgjeld ei kyr som står borte og skal ha kalv.
D
dabbe miste lysten. “Han dabba tå ette kort”
dagatalæ datoen — e ha køme tå dagatalæ
daleba miste lysten / hugen
dall trebolle
dank lite. Dæ æ att ein liten dank på flaska.
dansarfeten danseplass. Før i tida hadde dei dans mange stader ute om          sommaren. Mest kjent i Nes var Reinsjødansen.
daue – daua – daua – har daua
dauv / dauvheird døv  /  døvhørt
dei – deir – deide – har deid  —  dø
dei bitas – dei bitos dei krangle – dei krangla
Dei budde uppunde bergo ( her med dativ)  dei budde oppunder berga
dei drive på ein trøyt – dei arbeider lang dag for å bli ferdige.
dei drogos de sloss
dei era i ulage i dag dei er ikkje i humør.
dei era skilde dei er i slekt
Dei fonno`n drukna unde ise Dei fann han drukna under isen.
Dei gongo  uppunde bergji ( her med akk)    dei gjekk oppunder berga
dei govo i fela uttrykk for å gi peng til spelemannen.
dei kan ta se  bak ette dæ vil ikkje betala for seg
Dei logo jamsies Dei låg ved sida av kvarandre/ jamsides.
dei rykkjist burt dei dør
dei skåråjikk dei gikk ved sida av korare og leitte.
Dei stondo ve sia tå einan/korare Dei sto ved sida av kvarandre
dei vadde over elve
dei vakte religiøse
dei vassa i djup snø
deile bruke munn
deipe- deipe-deipte-har deipt —  døpe
deiris deres
deise slå . E deisa te`n so`n datt.
den gøngji den gangen
dess vente
dessmeir enda meir
dessmindre enda mindre
det sto ein ømn i peise Det sto ein omn i peisen
det vart ikkje noko tå dæ eit nedverdigande uttrykk mot folk
Det æ mikji sannsinle Det er mykje sannsynleg
dette – dett – datt – har døtte
digreleggen leggen på det tjukkaste
din køppekylling eit nedverdigande uttrykk mot folk
dir dyr/kostbar
djupålen det djupeste i eit vatn. Hvis det var grenselinje etter vatnet, var det alltid djupålen som var grensa.
Domlent halvmørkt
donk avfall
donke – donka – donka – har donka   –  slå
drabele mykji ( det renn over )
dragast å slåss
dragpinne på forsleden. Pinna som held remmen og meien sammen.
dragse dra  —  han dragsa mæ se so mykji.
dragsmin overtak — e hadde dragsmune på`n.
drammestokk peis barting (9 hm 23cm)
drasse slepe
dravle det som flyt opp i kjelen ved ysting. Dette var god mat som no er borte.
dregs hale ut tida — dæ drægs ut før han kjem.
droges slåss ( pret.)  (drogos  : dei drogos )
drug stor / “Han æ i drugaste lagæ”
drugt langt — “dæ va drugt å gå denne vegen.”
drunte ligge å kvie seg for å stå opp.
drygji dra ut / dei drygji ut tie
drættefør voksen hest
drøg skjelsord
drøgjødn jern til å feste sleda og drag sammen.
drøse urensa korn
drøsje drysse på
du må sea me fyri du må vise meg så eg lærer.
du sigji ikkje dæ ! du sier ikke det !
Du ska` vel prate me` kàre mine du du skal vel prate med karen min du.
du æ ikkji kvifull du er ikkje redd for å ta eit tak.
du æ utate galo du vanlig uttrykk på Nesbyen om folk fra ytre Nes.
dubbe liten slede som ein brukte sammen med styttingen til å køyre timmer og ved med.
dubbe – dubba – dubba – har dubba       –  sovna lite
dubbehælen bakre del på dubbemeien.
dubbeklossen tverrtreet til å legge timmeret/veden på dubba.
Dubbestrengen “dæ æ ei jødntrosse som æ fæsta i dubbenasen mæ bleig eller krok i enden. Denne bleigen eller kroken vart slått i støkken, og dermed måtte dubba følgji mæ unde støkkane”
dugele = duvele mykji – Han et duvele.
dugnad friviljug arbeid for andre (ulønna)
dugurd formiddagsmat  (ca kl 10)
dugurdsmyre før i tida hadde die ikkje alltid klokke. Då retta dei seg etter sola. I dette tilfelle var det slik at når sola sto over dugurdsmyra, var det tid for dugurd.
Dugurdsøykte arbeidstida mellom bisk/morgomat og dugurd.
dulle stelle
dulte – dulta – dulta – har dulta   –  dytta
duntri småting  — “e må få mæ duntriet mitt når e går”
durabel stor
duste lite – han brydde se ikkji duste om ho.
dynna døra
dyttent liten åpning for sol
dæ blenkji i berget det blir regn
dæ bråka so i isen det blir kaldt
dæ bærs te det går galt
dæ høve se ikkji no det passar ikkje no
dæ jikk i hurten og sturten det gikk fort og galt
dæ jikk om inkji det ble ikke noe av det
dæ jævne / jamne dæ æ`re jævne som dreg.
dæ laga se nøkk det orndar seg nok
dæ laga se nøkk det ordner seg nok
dæ muna det hjelper
dæ røkk ikkji te det strekk ikkje til
dæ va guten sin dæ hadde vore flink (skrytt av)
dæ va jenta si  dæ hadde vore flink (skrytt av)
dæ va måte dag og veg mæ han ein som døde eller forulykka som var dårleg likt i bygda.
dæ va so dæ då
dæ va so vidt han rugga på se han gikk sakte
dæ væra upp det blir fint vær att / det sluttar å regne.
dæ æ beiskt i dag det er kaldt i dag
dæ æ ei ulenkje stor og tungvind
dæ æ ei utåkke te å bera se åt ein som ikkje er so nøye på det
dæ æ ein butt ein kar som er liten og stutt
dæ æ ein herkjimeis ein som gjer dårleg arbeid.
dæ æ ein reitekok han er lat
dæ æ ein trug han er stiv og vrang
dæ æ eit fælt røtuvær no det er mykje regn på foret
dæ æ ikkje anne enn kjafte og bakføtan stor i ord, men det blir med det.
dæ æ ikkje ende-te det er vanskeleg
dæ æ ikkji sean tå ikkje tale om
dæ æ ikkji so gale kalt i dag
dæ æ kjafte som æ beste lemmen svær til å prate, men det blir ikke noe mer.
dæ æ nustrent å drive ute i dette været det er kaldt
dæ æ sikre klipt var helt sikker i sin sak
dæ æ so ille vøle det er så galt som det kan bli
dæ æ so lagle no det passar godt nå
dæ æ so mange lein det er mange måter det skjer på
dæ æ so mangeleine det er så mange måter
dæ æ so tubbute her det er så ujamnt her.
dæ æ so ymist mæ dæ det passer ikke / er ikke akkurat slik
dæ æ svare te spel det er svært/voldsomt
dæ æ uppkast Når de gamle hadde lagt ut åte til bjørn, og bjørnen hadde vært på åta og kasta av stokkene som var over åta, så sa de at “de va uppkast”
dæle fordjupning, renne
dælke kline
dælkeri kliss som la seg på fingrane
dælkjinn kline
dæmbe sølepytt
dæme ansiktsfarge – Ho må vera sjuk for ho har så dårleg dæma. Ho æ blå.
døkk – dækka dump
dørg full ( om eit kjerald) , Han vart dørg full
dørme småsåva
dørminne hemmelegheitsfull
døs stakk / skjørt
døsa sova lett
døtte – døttan datter – døtrene
døttute ujamnt  /  små flokkar
døvne dåvne bort — interessa blir borte
då måta eit mykje brukt uttrykk når ein slutt ein setning.
dåse eske / ask
dåsemikkel ein som ikkje har noko å si

E

e ha vøre ute og sligji i biskeikte har vore ute og slått i biskøykta.
e isst ikkje eg gidd ikkje
e jufsa te`n eg slo til han
e skjøna ikkje dæ sopande såe jeg skjønner ingenting
e tek min dont og går eg tek det eg har og går
e veit dæ so spænt eg veit det ganske visst
e vil heire koss dæ læt før e bestemme me vil høyre kva andre meiner før han bestemmer seg.
e æ like hænt e jeg er like glad
eftasvæl måltid ca kl 17 — det hende ofte at dei kom ut på jorde med kaffin og maten slik at ein slapp å hefte seg med å gå inn for å eta.
eggji tirre opp folk mot hverandre
eige – eig – eigde / åtte – har eigd
eigølinga folk frå Aalton krets / Øygardan
ein letingsfugl ein lating
ein om senn ein om gongen
eina`n hverandre / kvarandre
einan øyan / øyene
einbending enebarn
einbølt ensomt — “dæ låg einbølt te”
einkomele spesielt– e jikk einkomele før å finne han.
einkor hver / kor
einkorstane et sted / ein stan
einkort / engkort forskjellig —  noe av hvert
einskjyld aleine  / åleine
einsle ensomt
einstirre sjå intenst på noko / nistirre
eira – eirun øret – ørene
eise smieeise
eise til å hente vatn opp av brønnen. Det var ei lang stang som sat fast i ein stokk slik at ho kunna vippast. I enden av stanga hang ei bøtte, og denne bøtta kunna senkast ned i brønnen.
eiskre se vera forskrekka
elde varme i omnen — “e la innpå ei elde”
eldgamalt svært gammelt
eldsmørju ein glohaug
eldsott halsbrann
eldå eller
elkefant kranglefant– som egla seg innpå andre for å få til bråk / leven
embar trekar / kjereld
embar trekjerald
endefram direkte
endereisande svært / “han va endereisande sjuk”
endug hastig — utålmodig
endæte vanskeleg — dæ æ ikkje endete / dæ æ ikkje greit
engjirensk dei gikk alltid over der dei skulde slå, og renska for kvist og anna etter vinteren. Dette kalla dei engjirensk.
espe se krangle
espesetinga folk frå Espeset
etsel åte
ettelyan ordhalden  —  han va ettelyan
ettesitan å passe heilt / dei passe på han te alle tider
eva se upp hisse seg opp
evne / emne når dei baka flatbrød, lefsekling rommebrød, laga dei til passe store stykkje til ein leiv. Dette vart kalla eit emne /evne.

F

fabro onkel  — bror til far
fal til salgs
fale det er det som er att i mjølkebala rundt kanten når fløyta flaut opp.
fale farlig
falle frå
fallesykji fallesjuke / epilepsi
fangji fange ( i fengsel)
fangji eit fangji med ved
far spor (i snøen)
far = presten `n far
farsott sjukdom
farsynt spor (i snøen)
fasiste tante — syster til far
fata gripe/ta
fata begynne å brenne  ( fata i )
fathylla – fathyllun hylle på veggen til fat
fei fort
feig merka av dauden
feig er redd. Vil helst at andre skal ta støyten.
Felefrans jerv
femne  – femnde rekke / ta omkring
fente – fentun kvinne
feslonka temperert. lonka. halvvarm
festarøl forlovelsesfest
fing – fingan finger – fingrene
finne – finn – fann – har fønne
fislen ein som helt med alle han prata med
fist fyrst / først  —  e kom fist te mål
fjagg kjæreste — “Han æ fjaggen min”
fjakkel gjera dårleg arbeid
fjerding vegmål / 2000m
fjerding veg 2000 m — “dæ æ ein fjerding veg dit.”
fjetrepinnen på forslean. Han heldt reima og meien sammen.
fjukle drive med noe
fjælge se stase seg opp
fjøral ein som æ spenstig , lett på foten. Han æ so fjøral.
Fjøsjallen ein hems i fjøset. Her søv budeiun. Mange historier frå den tida då budeiene låg og sov på fjøsjallen.
fjåme ei som oppfører seg toskut
flakareist grov kjetting som vart slått runt ein “flakji” med timmer og skulle bremse “venda”.
flakji fleire stokkar ved sida av kvarandre.
flakse eit uttrykk som ofte vart brukt når jentenevar ute med gutane.  “Ho va ute og flaksa med gutan”
flaum flom
fle – flean flatt — Reinsjøflean
fleime / fløyme flomme — dæ fleimde utover
flekatåe dæ er ei blanding av bart og snø. Flekkete
flette opp rive opp
fli gi — fli me luva di
flire lægji tå dæ andre har gjort gale
flistre – flistru trebite
floleggji legge timmer på underlag til tørking.
flukst mykji / dæ va flukst mæ mat der
flyge – flyg – flaug – har flygji
flældkast sterk og kastute vind.
fløge springe
fløge dæ æ uttrykket som vart brukt når sauer og geiter para seg.
fløkse det vart ofte brukt dette uttrykket for ei jente som hadde vanskeleg for å bestemme seg for ein gut. “Ho fløksa mæ so mange”
fløta – fløt – fløtte – har fløtt
fløte temrestøkka i brøtningen / fløtningen
fløte flåte
Fløværinga folk frå Flå
for hin og den eit gamalt uttrykk som angår fleire. Hadde ein gitt burt noko til fleire , sa ein gjedne at han hadde gitt burt til hin og den.
fordrygje se vente for lenge før han ordner det han skulle.
Fornam merka seg — han fornam at det va noko gale
fornugge ei jernstang med agnor på til å nuppe høy/for av forstaen
fote se no må du rappe deg
fotespenne nedre delen av ei seng
framkarren grinda foran på høyvogna og forsleden.
framom foran
framslengje jente i tenåra
framstøling ungdom i overgangsalderen
framvøkstring gut i tenåra
frau skum
freiste prøve seg. Han freista å få dæ te.
frende venn / slektning  — dei voro nere frenda
frette høyre — han fretta om dæ
frista han prøvde alt før å få han te å gjera noko gale
froe veks godt / dette æ noko froen skog
frøklen stor og kraftig jente / gut
frøslendt det var plassa på jordet der dæ hadde lett for å fryse avling.
Fråsegjort ferdig
fue bakenden
ful lur
fule sjå
fundere spekulere
furte lei seg– syns ein har vorte urettferdig behandla
fyri foran / framfor
fyribudd forberedt.»E va ikkji fyibudd på at dæ kom so          mykje
fyriluten førstninga — fyriluten på vinteren
fyrisegn råd
fyritalsmann ordstyrar ved festbordet
fyse på ha hug/lyst på
fysisegn gi råd
fælare gut fæle greier
fæle på reparere
fæle spel svært/voldsomt /kraftig leven
fælsle kraftig  — dæ va eit fælsle vær
fæsle bandasjera
fæssel bandasje
forsørge
føde
fødne gamalt gras frå året før
fødne domming — han æ ein fødne
følgji følge / dei vart ifølgji (sammen som kjærester)
før stor
før se har gode evner / er frampå blant folk
førdervasligjin skamslått
føre frakte
førgalte når ein pløygde  åker og eng og det vart att noko som ikkje vart snudd, så sa dei at han laga førgalta
førkje ei kvinne som ikkje har det beste rykte
føyjint greit / enkelt
– fær – fekk / fongo / fingjo – har fått
fåfengt nyttelaust

G

gag eit uttrykk som vart ofte brukt når dei skjefta ljå. Dersom ljåen peikte innover mot ørve, sa dei at han var gag.
galden jorde, marka — “galden har tæla no”
galtestøkjin vørte skemt
galtestøkjin skremt
gap tullebukk
gapen trøyt og sliten ; gjespa mykje
gapute trøtt. Jeisper  (nyare: dumdristig)
gard – dat. eint.garde
garden , utt. galn
garnåsinga folk frå Dokken krets
garpe driv med tullprat — “de va ei garpe”
garta flink — “de æ eit garta kvinnfølk”
garte prate, snakke — garta dei svært
gassa seg kose seg. «Han gassa se mæ go mat»
gatahølet knappholet
gaukemesse 1.mai
gaul skrik
gauve rik .  «Dæ va ein svær gauve mæ stor meddel»
gaveln øverste delen på eit hallingskåp æ skruvet. Den nederste delen tå tøppen kallast gavelen.
geiling frå Geilo. So vidt eg veit so brukast dette navnet i dag med
gildre prøve seg fram  ,  lure seg fram
gildre ubesluttsom
gisse sjå på i smug
gitler ein som er nevenyttig
gjedne gjerne
gjel gjel gjelde kastrere
gjera rødigt         gjera reint bord — uttrykk brukt under slagsmål
gjerrig han æ so gjerrig at han kan kleive ei lus
gjete tale om — e ha heirt gjete dæ
gjisten utett
gjufs øyrefik eller knivsting
gjæv verdifull
glana sjå intenst på
glankar ein som er nyskjerrig. Ein kikkar.
glar går ned. Soli går ned.
glaværug godlynt, godt humør — “det er ei glaværug jente”
gleime gløyme
gleimebokji glømmeboka
gleine “sole glein so e såg mest ikkji”
gleine sjå stygt på ein
gleispe halde leven og spetakkel med andre. «Dæ æ ein gleisp. Dæ æ ei gleispe»
glime blinke
glo se
glubsk grådig i matfatet
glæa glede  — ordtak: den største glæa er å glæa andre
gløa = glør ordtak : Spring du ette værme. Dette om ein som har dæ trabelt . I gamal ti hadde dei ikji fyrstikku og då måtte dei slå værme. Dette va mykji arbeid so dersom dæ ikji va att gløa på peisen om mørgon , so sprang ein gjerne te naboen og fekk gløa der, so dei fekk nørt opp. Dæ nevnte ordtaket har sikkert mæ dette å gjera, han måtte vara rask slik at ikji gløan sløkna.
gløppe åpning.  Dæ va ei liten gløppe
gløtt let opp døre lite på gløtt./ ei liten stund / solgløtt
glåmen sjuk  — dårleg farge i ansiktet
gnelt skarpt (gnelt mål)
gnur sparar og er forsiktig . I dag kallar me det ein gniar
gnældre bruke kjeft
godjere seg kose seg
godtruan ein som trur alt andre sigji te han
goffa bestefar
goling frå Gol
gommo bestemor
grabukk ein som er galen etter jentene
grande stund — vente lite grande
granne nabo
grasere øydelegge
grassjuk misunnelse– trudde det alltid var betre på andre sida av garden/gjerdet.
grasskulin grasslette i utmarka som dei i gamle dagar slo.
graute dei sa ofte dette når dei skulde inn til dugurds. Dei var sikre på å få graut og mjølk då
grava – grev – grov / grovo – har grave / gravd
gravøl begravelse / gravferd
greie se overleva — “han greide se”
gremme ergre , angre
gremmele kraftig — “han va gremmele sterk”
grepa flink
gressele svært — “de va gressele mykji for i år”
grima kjettingen mellom bukken og geita på ei doning
grime til å leie dyr etter
grime lense — vart brukt under tømrefløting. Dei som hadde jorde mot elva, grimela mot dette jordetslik at det ikkje skulde koma tømmer innover jordet.
grimeskafte reip i grima til å halde i når dei leide dyret.
grinut går og er småsinna
grisgrent det bur få folk i området
grisk grådig — særleg om peng
griug tidleg oppe om morgon
grivle eit steinfullt område . På gamle seterstiga har vi ofte navnet grivle. Her var det steinete og vondt å gå.
groe det første graset om våren
gromt bra
gromånan tida 14 dagar før og etter jonsok
grubb ein hard arbeidskar
grubbe ei kvinne som er hard til å arbeide
gruble tenke nøye over noko
grumsute ureint
gruslent kalt vær, uvær
grust dei era gode venner / det er stor stas mellom dei
grust svært bra
gruvo ligge på magen — han låg i gruvo
gryl brøl
gryning tidleg på morgonen
gryta – grytu – grytun
grytekrok krok til å ta gryta frå peisen
grytt barsk mann eller kvinne
grælent kalt og ufyseleg
græsk modig og sint
grøn kraftfor — Før i tida når dei brukte kraftfor, sa dei at dei brukte grøn. Den gongen var det berre heimemjøl og heil havre som var brukt til hestane
Grøplændt vanskeleg terreng . Hølute
grøtele veldig (vondt)
gråbrunden intimt forhold mellom kvinne og mann
gråe misunnelse
gu dag og takk for sist Dei sa alltid takk for sist om dei aldri hadde sett kvarandre før.
gufse blåse
gurøta gulrøtter
gyve – gyv – gauv – har gyvi
gælneheia skjellsord om eit vanskeleg kvinnfolk
gøng gjær
gøngejøndn hengsler
gøngesperre hadde vondt i beine når ein hadde gått mykji.
gøngji gangen  —  “de vart me den eine gøngji”
gørrputt sølepytt; òg om eit lite tjern
gøtt lyte når dei handla hesta so sa dei øfto at hesten hadde gøtt lyte.
– går – gikk/gongo/gingo – har gått /gøngji
gå åt førfæl
gådnhespil garnbunt
gådnstø fiskeplass
gått  = atte han æ gått

H

hakkels oppkappa halm godt blanda sammen med vatn og mjøl                       vart god mat for hesten.
halla eg. halvladning. Eit halvt skudd. “Før i tide jikk dei på ikødndjakt. Då ladde dei patronun sjølve med halvparten haggel og halparten kru. Hvis dei ladde fullt, eila dei skinne”
han / ho æ ikji so hellige som dei halle på hugu te Dette va eit mykji brukt uttrykk om folk som vilde vara mykji bære enn andre når dæ gjalt kristen-livet.
Han budde på Øvre Eine Han budde på Øvre Øyn
han går før lut og kalt vatn dette er ein som ikkji blir verdsatt
han ryk ve dei gir han opp
han slarka mæ han sleng med
han slo seg vrang han vart umogleg å ha med å gjera
han tåla ikkji eit hældrigji ord ein som er snøggsinna
Han va hjå balberarn å klifte se han var hjå barberaren og klipte seg.
han vart rir han døydde tidleg
han æ mattiug han er god til å eta
handsama behandle
handøvle reiskap
har slikt å jera har ikkje anna å gjera
hardbalen hardfør
harke dårleg slåtteteig
harkju kvistar av brisk eller gran. Desse kvistane vart vridde og brukt til å ha rundt stauren for å halde skiene på plass (skigard).
harpe skralt jorde
has “e fekk has på`n” / tak på han
hase – hasan bak på beinet
hastig snøggsinna
haugaplassinga folk frå Haugaplassan
haugstal enkemann
hefte bli sinka / opphalden
hegna passe på det ein har
hegne innhegning
heilopp heilt
heilskapan uskadd “han kom heilskapan frå det”
heimebønde heimestrikka
heimemørkji heimemarka
heimfølk folk som kjem heimanfrå og skal på setra
heire jete få greie på — e ha heirt jete at dei vart burte
heire jete høyre nytt
heiskle veldig
heiskle mykje og svært
helge se pynte seg
helgemess 1. nov
helgemesskjeiren det brukte å vera styggevær ved helgemess.
helgeskøt helg
heljale svært mykje
heljele har tatt på eg finklean
hellebraute Mjølkevegen
henstand utsetting
hespil garnbunt
hete varmt.  «Dæ æ ein fæl hete i dag.»
hetelunu har feber
heto den tida : dæ va i dei heto me va i fjøse.
higre frys
hin den andre
hit pose / sekk — frå den tida då folk tagg : “ho fekk i hite si”
hittess hittil
hjall avsats i terrenget
hjallen rom over i hallingstugo. Det samma som hemsedal
hjulreist rund reist av jern som var vridd slik at det skulde gripe godt
hjuring gjeslegut/-jente
ho skunda på ho gikk raskt
ho æ beisk i dag det er kaldt / ho er i ulune
ho æ ikkji rar rugga no ho er dårleg no
hoko hake (ansiktet)
honke halte
honkle gå dårleg
hopehav sameige
hopes sammen.  Dei har dæ i hopes.
hosu – hosun strømper /hoser
hosuleisten gå utan sko / i berre hoser
hovar unnselig
huenivold pokker ivold
hufs stup
hug lyst — eg.: som har med sjel å gjera
huga villig / lysten
hugbla bluferdig
hugbla blyg
hugleggji glad i — “han hadde huglagt ei jente”
hugnad glede – “De va stor hugnad å vara te staes.”
hugse huske
hugse huske (hugse er altså det eg. rette ordet. På liknande vis som kross er det rette ordet for kors)
hugsott sinnsjuk
hugtikjin forelska
hugu = huvu hode
hugubry hadde mykje å tenkje på
hugugalen svimmel
hugugjæle der puta ligg i senga
huguhætte eit klæde kvinnene brukte på hugu i stan for hatt.
huklute ujamn veg
hukre fryse
hukte få tak i
hulle synge på ein noko spesiell måte
hultre småspringe
humuskheiti styggedom
hundedagan frå 23. juli til 23. august
hundereise reise sin veg utan lov eller å si frå = fantereise.
hunnsvotten det vesle setet bak på spissleden og jagarseden.
hurdi dette æ eit vakse gamalt uttrykk for dør (ei dør)
hurpe eit kvinnfolk som ikkje var god å ha med å gjera.
hurre feste og rangle. «Han hurra i lange tier»
hurv mange . Dei sprang heile hurven
husbreia nygift kjerring
husemiljo miljom huse. «Han greie ikji å gå husemiljo»
hustrent kalt og vått
hydna tverrtreet i bretta på forsleden
hydnejødne jern til å feste draga til sleen
hyfse slengete måte å gå på
hyven tok spranget . «Han tok hyven»
hyvillen den ein held i når ein trekker klokka
hyvre jernet som er i selen på manken på hesten. Heile selen var festa til hyvre.
hyvreballan lærballer som sit på hyvre slik at det ikkje skal gnaga på hesten
Hædna panna
hægne stelle godt med eit menneske eller dyr
hækteglas dette var glas / vindauge som det var gangjern på slik at ein kunna læta dei opp og att.
hælde heller
hælde helde på hesten
hældrygji lett for å bli sinna / tåle lite
hælgetorsdag Kristi Himmelfartsdag
hælgji helga
hæljug hastig etter å komma avstad
hæljødn det var ein halvring som likna på ein hestesko. Denne la dei under skohælen for å spara læret der.
hæll mot slutten / dagen æ på hæll
hælning halvdel
hæltekkje tak med halv rausting
hæltikji har tatt/tikji halparten
hælug tåla alt : kulde, snø , vind
hængji i arbeide hardt
hænk dårleg arbeid
hærkjimeis ein som gjer dårleg arbeid
hærse kommandere
hæspetre garnvinde / skjellsord for eit umogleg kvinnfolk.
hævd i drift : å halde ein eigedom i hævd
hævja – hev          – heiv/hevde – har hivi / hevd    —  kaste
hævla minke
hævle vassbytte — “gå ette ei hævle mæ vatn”
hødn vassbytte — “gå ette ei hævle mæ vatn”
hødn horn
høg ska låkt setast en som er stor på det skal lavt settes
høgge burti snakke mens andre prater
høgreite dugurd
høgsdags midt på dagen
høgt ska lågt setast ein som set set sjølv høgt skal settast lågt
høgvar forsiktig
høkje spaserstokk . Denne var laga av eit naturleg emne i skogen. Alle brukte høkje når dei gikk i skog og fjell. Til og med gjesleungan brukte høkje i gjesleskogen.
høkle dårleg til å gå
hølje regne sterkt / eta el. drikke fort
høndug flink med hendene
hørg mange –  “dæ va ei heil hørg der”
hørji mange.  «Dei sprang heile hørji»
hørse leike , bråke lite
hørt dette vart brukt når dei skulde snøre eit lass. Dei tok ein bjørkekvist eller ein grønkvist og bøygde til ein runding med nokon endar som stakk ut utaføre rundingen. Dei batt reipe i rundingen og så læste dei reipet i desse endane som stakk ut frå rundingen. Dei sa at dei hørta lasset. Dette var ein god måte å snøre på. Eg trur ikkje det er noko som er betre i dag
hørv harv
høse fæll ikkji sammen , f.eks. ein forstae som ikji har sigji sammen sa dei at han va høse
høsen oppblesen
høsen oppblesen , tungpusten
høtt gut ! dette uttrykket vart brukt når dei morska seg til. Dei slo seg på hælane når dei dansa halling eller springar.
høvde ås
høvdegjæle der puta ligg i senga
høve passe
høvele passande
høvisk fin framferd
håballen tida mellom våronna og slåtten
hålt glatt.  “det va hålt ette vegen no”
håne ei årsgammal geit

G

i einingji i eitt sett ,   gøng på gøng
i ulune dårleg humør
i vanhuga te ingen nytte
i vannvare hadde ikkje tenkt å gjera det. Dæ jikk i vanvare
iddest gadd ikkji, va døven
iggle kjeltringsaktig
ihuga ivrig
ikji mattiug har ikkji hug på mat
ikka skuvde på
iksne brunstig kyr.  Ho æ iksne i dag
ilkjin mellom foteblad og hælen på føtan
ill sinna
ille bebreide . E illa han ikkji før dæ.
illsnek vond lukt
ilskjin dårleg humør  . sinna  og vrang
ilt gale, vondt
ilter sint
ilåt te å ha i. Dei sa før ein som hadde stor magji at han hadde so stort ilåt.
imiljo imellom
imist (=ymist) Dæ æ ikji so sikkert. Dæ æ imist dæ ko kan bli
imse (=ymse) førskjælligt
inderst dagarbeider
indser oppmerksom.  Han innser dæ æ slik.
inkji ingenting
innful lur og upåliteleg
innom besøk.  Stikk innom
inst på innsia.   Du får liggji innst ved veggen.
ire angre, E ira på dæ e hadde gjort.
irr på koparkjelar lægg dæ se noko mugg som vart kalla irr. Kjelen har irra so.
irrande sterk farge. irrande raudt. irrande grønt.
isjødn brems på drøgji.Vart mæ kalla skurrejødn.
isstørr dette va størr som va sligji ette isen hadde lagt se
ist ikkji gadd ikkji, va døven
iste = yste (sjå : yste)
istill dæ va osten før den vart lagt i istingskluten
istingkluten tøy som  va som eit nett som dei tok opp osten i innabyggs folk frå bygde
istingssøll nykokt ost mæ mjølk og sukker på (ystingssøll)
ivilaup galleriet i kirka (sjå : yvilaup )

J

jaddi jammen
jamsis ved sia
jask en som holder med alle han snakker med
jaskefrue ei kvinne som holder med alle hun snakker med.
javle tygge  — når dei brukte dette uttrykket , var det nokon  som ikkji likte maten dei fekk. Då brukte dei å si: Han sit berre å javla
javnan jevnt/jamnt  .  Ordtak : Dæ æ javnan som dreg.Mæ dæ meinas at dæ æ dei som arbeide jevnt og sikkert som fær gjort mest. Dei som arbeie hardt ei lita stund og so må dei kvile, bi dæ ikkje stort mæ.
je gi
jinglen ustø på beina. Går sjanglute.
jisse gjette
jupålen det er der dæ bli brådjupt i ei elv eller vatn.
jødna beslå
jødningen skodningen
jølpe hjelpe
hos
jå = ljå te å slå gras med.

K

kaffitist kaffitørst
kakke banke på døre før ein gikk inn te følk. Dei sa at dei kakka på døre
kanntøffel potet
kansi kanskje
kastet etter ein veg der det hadde foregått noko alvorleg som drap. Når folk gikk etter egen og kom forbi der det alvorlege hadde skjedd , tok dei ein kvist eller ein stein og kasta bortpå staden der ugnerningen hadde skjedd. Av dette kjem namnet Kastet.
kaun byll
kiubar = kløvrei kløvsal
kavere påstå
kittel kjel
kjakji kinn, kjake / klem
kjatre protestere , argumentere mot
kjeik rett . Han æ so kjeik i ryggen. Dei sa mæ bratt.
kjeiræ kjeire – kjeirde – har kjeird —  å køyre / kjøre
kjetal kilen
kjidne komo seint heimatt i jår kyra kom seint heim att i går
kjingel edderkopp
kjingelvev ein netting kjingelvev lager til å fange flugu i.
kjivast krangle
kjonvøllind narr
kjægle krangle
kjæsebreste mjølka har vorte lunka og det blir då ost. Dette kalla dei kjæsebreste. Mange kalla det berre breste.
kjøkju kjeltringstreker
kjøsta pusta
kjåen masute. Du æ so kjåen i dag.
kjåk mas
kjåkute masete
kleie klø
kleise klare ikkji å prate reint. Han kleisa
Kleivi eit gardsnamn som i dag blir skrivi Kleven
klen – klenare/ klendre  —         dårleg – dårlegare
klent dårleg
kleven kammerset i hallingstugu vart brukt i øvre Nes
klineri søtsaker
klundre plundre
klengjin henge på , vanskeleg å bli kvitt
klængjinavn når dei vrei på navnet som øfto va i gamle daga, so sa dei at dæ va klængjinavn.
klæu klær
klåfingra ein som skal ta på alt han se
knisla smålo
knæppe folde hendene. /knæppe ein knapp. Knæppe att brokesmikken
knøs heilt, fullstendig  (foret æ knøs turt)
knøu dette var namnet på eit emne til flatbrød. Dei sa òg knøu for brøddeig.
ko som æ uansett
koss hvordan / korleis
koss jikk dæ mæ de eit uttrykk som vart mykje brukt når nokon hadde øydelagt seg.
krabb utøy på sauene
krafse harv
krisla lo og var full av liv.
krisla kilte
krisle le(gji) og æ full av liv
kro borti hjørnet i rommet. I dag kalle dei kaffeer kro
krugryggja pukkelrygget
krus stas / oppmerksomheit
kræk smått, sjukeleg  om dyr el. mennskje
kræka gå sakte
krøsskaste legge eine beinet over det andre
krøtu smuler
krøtute smuldrete
kråskåp hjørneskåp
kur stille/role vara roleg. Du må vara kur stille
kurre kvile. Dei sa når dei hadde ete og skulde legji se å kvile at dei skulde kurre maten.
kvælve tømme ut “ E kvelva / kvælde bytta”
kvæmmfølk         kvinnfølk kvinne/r
køla ned vart slått /sliji ned
køll ås
køll dette overende.  E jikk i køll.
kølten fisk som har liggi i sola
køven kammerset i hallingstugu. vart brukt i ytre Nes
kåpar kobber
kvitt utslitt (han va heilt kvitt)
kjone øydelegge (alt han har)
kjivast å trette (dei kjivast støtt)
kjivaktig ein som har hug til å krangle
klå se prøve seg (han æ ikkje god å klå se på) – klå : springe (han klådde ette)
kvælke øydelegge
kjørr kjerr
kyrlag ei kyr, tre sauer og tre geiter. Når det vart slakta så sa dei kor mange kyrlag dei slakta til huset.
kurv eit pølseslag som vart oppbevara på stolphuset.Var òg nemninga på ein gut.
kørg korg
klot mjølball til å ha i suppa
kjølkin vrang
kveldseikte tida mellom eftasvæl og kvelds (kveldsøkta)
knappast stelle hjorna på kyra så dei ikkje vart så kvasse at dei skadde einannan dersom dei sloss / drogost
krasafaren nedsliten
kvokko fleirt. pret- av å kvekji – kvekk  – kvakk / kvokko – har kvek
kjæser kjeltring
kjå klenge
kofør hvorfor / korfor
kjærald / kjøreld spann
køla ned på slå ned
køste koste
knote spikke
kjæseren vart brukt uner ysting av ost. I dag kallast det leiper
knudrute ujamn
kubberulle la seg stiv på bakken og lot seg rulle nedover bakken
kro se komma seg fram
klen dårleg / sjuk
kope glana / stirre  (nedsettande meining)
kæm spør du før eit uttrykk ein brukte når ein nødig ville svara på det ein vart spurt om.
kav sinna bråsinna
kanne når søya ikkje ville la lambet sitt suge og ikkje brydde seg om det, vart det sagt at ho kanna ikkje lambet sitt.
kløne halde  —  ”han klønte se fast”
kjetal / kjetan kilen
knette knett – knatt – har knøtte  —   gi lyd frå seg (de knatt ikkje i`n)
kvi seg grue seg
kaku brød
snu foret for å tørke det
kakubryne brødskive
kaldsvar barken gikk let av på tæla timmer før det kaldsvar
kjennast vera kjent med kvarandre –”Dei kjendest frå før”
kjidne kyra
kørgfest Dette var ein festmåte som er borte for lenge sidan. Eg kan så vidt hugse at unge folk prata om at dei hadde hatt kørgfest. Jentene laga då kor si korg med mykje godt oppi. På festen vart korgene aukjonert bort og den som fekk tilslaget skulde vera sammen med jenta som hadde laga korga reisten av kvelden.
køse hogge ned alt
køsi Før i tida hogg dei ned skog for å få betre beite. Dei brende den skogen dei hadde høgd og i oska saman med jord laga dei ny åker. I desse køsin vart det tungt korn som vart brukt til såfrø og julebrygg.
korkje verken
kræv sterk – dei sa dette om eit nyfødt barn som var kvikt og raskt. Dei sa det samme om dyr
krøklen dårleg til å gå
kve innhegning
kvem ein som tuller mykje – uroleg og rastlaus  ( å kvema)
knø banke opp
kjåste puste tungt
kri = kry ”dæ krir av følk der” – mange folk der
krisse = krysse overtala
klundremeis ein som ikkje får til noko med hendane sine.
kidn / kritir ubest.form fl.t.: kyr
kølna bli kjølegare
kråne se bli frisk att , koma seg att
korare hverandre / kvarandre
klundre vanskeleg, tungvint, ”dæ jikk vrangt. E klundra me fram.
kvædnafør før i tida hadde mange gardar mølle. Det var ikkje alltid det var nok vatn i elva til å mala, men når det var vatn nok, sa dei at elva var kvædnafør.
kvædn kvern, mølle
kveise kvise, urein hud
kvemut uroleg, rotete
kvifull grue seg;  har linten hug til å foreta seg noko
kviliingsværme bål skogsarbeidarane brukte til kaffivarme og til å varme seg når dei kvilte.
kvirrvill kvervel, virvell – Denne kvirrvillen gikk rundt slik at det som var festa med kvirrvill , kunna røre seg fritt. Brukt under tømmerkøyring.
kvitill ullteppe
kvitsunhelji pinsa
kveda synge
kvælve velte
kødn korn
kølle kolle, kyr utan horn – betyr òg: hogge tømmerstokken i enden slik at han skulle gli lettare.
kølten Når ein låg ute i sola, så vart ein ofte uvel. Då sa dei at han følte seg kølten.
køppe Eit gamalt middel mot sjukdom. Dei gjorde eit snitt i huda med kniv. Så brukte dei ein kopp til å suge ut blod med. Dette var køppemaskina.Det var spesielle folk som dreiv med dette. Her i bygda dreiv Ola Tørrisplass med det. Eg hugsar at eg vart skremd med at dei skulle hente`n Ola så han kunna køppe meg dersom eg ikkje var snill.
køll fjelltopp, åstopp
kjøfslekule store iskuler
klabbe Når det var mildt vær, hadde snøen lett for å legge seg i hesteskoen. Når vi høgg denne klabben ut av hesteskoen, sa vi at vi klabba hesten. Betyr og snø som legg seg under skia.
klavadagan dagane mellom jul og nyttår
klavatre dette vart lagt utanpå bogringen til hesteselen
kloter mjølboller i kjøtsuppa
klipe tømmersaks
klukke klokke
klængji henge på; innpåsliten; ”E bi ikkji kvitt`n. Han kjængji se på me”
klæss forsterkande ord / adverb : klæss våt
klæsse slå ; ”E klæsste te`n”
kløkk veik; ”Han æ for kløkk te å ta tunge tak” ; ”graset æ for kløkt te å slåast”
kjyte skryte
kløpp klopp; stokkar på ein stig der det er vått
kløve klatre
knaost trøgost; dagleg kost på borda i gamle dagar.
kneikji kneik, bakke
knu gni
knike gni
knødn knær
ko hva / kva ; ”ko æ`re `ru siji?” (kva er det du seier?)
kofør hvorfor / kvifor
kamm på svingbanken på bukken som ein køyre tømmer med.
kamb kam (til håret)
kampabel oppfinnsom
kanse ta seg ut eit stykke jord. Det heitte å kanse inn.
kapphendt like god med begge hender.
karrereipe reip til å snøre forlasset i bakkarren.
karsk modig
kast knute
kaup ølbolle
kavere garantere
kavleleggji legge stokkane i ei blautmyr for å kunna køyre der. Då kavlela dei myra.
kjaften munnen, kjeften
kjaftehakji ein som var svær til å bruke kjeft på andre
kjeir kraftig uvær (helgemesskjeiren)
kjeire  – kjeirde kjøre – kjørte
kjeiveplog ein vragfant som aldri kunna vera einig med nokon. ” Sa ein at bjødn va brun, so vilde ein kjeiveplog sea st han va kvit.”
kjelring til å koko prim og ost i. Seterreiskap.
kjæmbu før i tida når dei såta foret,  så laga dei fine kjembu i såta. Når dei hesja for , så kjemba dei. Rakstedeia laga kjembu.

L

la betyr òg patroner: “e la eit la i børsa mi”
la = lade om våpen : gjøre skuddklar
lafsa ned det snør tett. Når dæ snøga grove snøfluksu so hadde dei dette ordtaket : dæ snøga fantekjerringa. Dei sa øfto mæ : at det lafsa ne.
lafsa te han slo te han
lagleg passe
laglegare passe bedre. Dæ va lagleare detta emne du kom mæ no.
lamb lam
lauge bade
laupe besøke. vara svær te å gå omkring å besøke folk.
lauskjafta ein som ikkji kan passe kjaften sin.  Han sigji mykji han ikkji skulde ha sakt.
lea se røre seg
leamus rykninger i ansiktet. Har du fått leamus.
leggings desse va svært populære før 60 – 70 år sea. Dei hadde eit skinnsykji som dæ va hektu på. Desse     leggingsan sette dei på skoe og hadde brokji neri. Dette skulde virke som vern før væte når dei gikk i skog og mark.
legu merke. Det har liggji følk eller dyr der. Dæ vise legu ette dei.
let lot. Han let se lure. (å lata )
leug mjuk
likeratt likegjerne
listre stille klokka
listre lystre —  no ska `ru gjera som e si ( siji )
lunefull ustadig
luta se jikk framoverbøygd. altså med krokute overkropp.
lutte se ned krøkte se før å ta opp noko.
lyarslått når dei spelte fele so hadde dei to slags slåttar, dæ va danseslåttar og lyarslåttar. Dei siste va te å lye på .
lyt må.  me lyt gjera då slik
lyte skavank / lyte vart mæ brukt på menneske : dei sa at han / ho hadde eit vanskeleg lyte. dvs. at dei va vanskeleg å ha mæ å gjera.
læmbe sauene fær lamb om våren.
læmbingji tide som sauin fær lamb om våren. Dæ æ i saulæmbingji.
læte gråt og skrål
lødd 15 g
løg avkok . Dei kokte løg tå vatn og møse, agni og hestemøk.
løgne eit lunt sted.Her va dæ ei go løgne so me seta uss å kvile.
løgu tyrifakkel som dei gikk mæ ette dæ va mørkt
lømb lamb  (eit lamb – fleire lømb )
løpp frosk
løpp sprang
løta må me lyt gjera då slik
låg vindfall som har liggji i vatn eller myr i mange hundre år.
låkt lavt
mange stane mange steder
mannebisk mannevond. Dette va eit ord som vart bukt om kvinner som var umedgjørlige.
matabyte forandring i køsten. Når dæ va forandring slik at dei hadde forskjellig slags mat,sa dei at dæ va          matabyte.
matkrel magen .  Dette er et meget gammelt uttrykk.
mattiug ikkje lyst på mat : “e æ ikkji mattiug i dag”
matøydna sløser med maten
Me sogo`n i glàse Vi såg han i vindauge
mea(n) imens . mea e går å et
meide (pret.) slo kornåker .Dei hadde ei grind på ljåorvet slik at åkeren la se fint. Dei sa det vart lett å ta upp og binde i band. meide  =  frerna alt. Det vart sagt om ein mann som slo ned det som va i vegen før seg.
meie slå kornåker mæ ljå
melæsin medisin, apotekvarer
misse bomme  —  e missa / e tok i miss
mykjivøle i meste laget
mælingsstøng målereiskap — 4m lang
mælæsin medisin
mænte ein eller fleire te overs. Uttrykk som va vanleg når dei rekna
mætikjin medtatt ,sliten
mætt kjæraldet er  fullt. Dei har ete se goe å mætte.
møykji mjuke seg op
møykji har vørte stiv og må få kroppen sin i funksjon att. Dette kalla dei å møykji se upp att so dei vart mjuke.

N

nasahug kleie (klø) i nasen. Gamalt ordtak : no kjem dæ fremanfølk før e har slik nasahug.
natt fjellhøgd  .  ”E ser soli skjin burtover på nattan.” Kjem av knatt.
naudsynt påkrevd
neikte nødt til
no får du sjå te å få javla ifrå de no må du vara ferdig.
nokonlunde noenlunde. bra
nokonstane noen steder
nolafør nord for.  nolover  =  nordover
nolate nord fra
nuse snuse
nædden = endug blir rastlaus og vil gå. Nædden om e vil vente på dei. (?)
nøggele svært (liten) – han va nøggele liten
nøkk so bra nok so bra
nøtt/neta nøtt / nøtter
når krubba æ tom , so bitas trølle dette va ei regle som vart mykji brukt når nokon gifta se som hadde so passeleg råd: ein må vel tyde dæ slik at når det er slutt på peng, so begynner dei krangle.
nåtte fl.t. neta. E søv gøtt om nåtte./netan

O

og ho ha stønde heilt ne`te linun (dat) Stugu har stått slik heile tida og ho har stått  heilt ned til lina     ( jernbanen).
Ola Dei sa Ola om ein mann heite alder so          mykji Ole. Ei regle : Ola på Ola og endå ein Ola og Ola me heite på Hallingvis. Han Ola han æ no den likaste karen, e vil ikkji miste han før nokon pris.
oppålessingslækju då var temrevenda lessa i flaka mæ tøppen av støkkan lagt oppå rote av foregående støkka. Dei vart fastsliji mæ bleiji.
overliv kvinnetrøye
overvættes stort og mykji

P

peparmø ei jente som ikkji vart gift. Ho vart ei gammal peparmø
peparsvein ein som ikkji har vørte gift. Han vart ein peparsvein.
pesa sladret
pikkluve toppluve
pitte på ha på seg sengeklærne før nåtte.(No ha e pitta          på de te kvelds.)
pjuslen ein som æ sein og ikkji fær unda se arbeidet.
pjuslute ein som æ sein og ikkji fær unda se arbeidet.
pla pleier
pløygji / pleiji pløye
plår arbeide går vrangt.Han plåra felt
pott 97 cl — dette er det samma som 1dcl i dag.
prakle gjera fantestreker . Vart mæ brukt om dårleg arbeid.
preka egle ( Han preka på han før å få han sinna)
primblande dæ samma som foregående. E vil tilføye at denne primbræa æ gamal i bruk. Fogd Wiel skriv at dei brukte mykji primbræe/primblande i Nes i 1743
prime fantasere og ljuge.  Dei juge gøtt no
prupp liten (Det æ ein liten prupp)
pruppe Når onga sat på potta, so sa dei at han skulle pruppe.
prute forsøk på å få ned prisen på varu ein ska kjøpe eller på arbeide.
præke tale
prøne knappenål
pund 500 g
putre koke (kaffikjelen putra over)
pæl 24 cl — brukt ved salg av brennevin.
pærr liten. E fekk bærre en liten pærr fl.t. pærra. Dette va eituttrykk som vart når ein va ute å fiskaog fangsten va dårleg.
pæsa puste kraftig. (Han pæsa fælt før han sprang.)
på lag komme godt overens
på må få tilfeldig. Drive mæ noko som ikkji har noko mål og meining.
påsjælen porselen

R

rammen på loftet
ratt fort  (Dæ æ ratt gjort dæ.  Dæ æ fort gjort dæ. E kjem ratt og rae)
raukjerring sladrekjerring
ravafant ein som ikkje bryr seg om noko
ravind rask
ravint fort gjort
reduge dei va redde tå se
reik røk
reikar røker
reikji røker — ingen røyk uten ild : alt har eit opphav.
reisti mat som bli att når ein har ete. (meddagareisti , mørgoreisti)
reite miste håret.(E reite so e æ snart snau)
reite fyllekule  (E fekk me ei alvorleg reit mæ helgji)
reitekule fyllekule
roa seg bli stille . Han roa seg te slutt.
romskle romsleg
rusina rosiner
rute kvadratmælingstang  — Når dei braut åker før, hadde dei betaling for ruta
rymme rømme. Ein som stikk sin veg ette å ha gjort noko gale
rymna laga plass slik at andre òg får plass til å sita.
ræpe ruke
røke ved dø. falle burt
røvast stjeles

S

samre det samme  –  (Dæ æ samre med`n, e æ          leit`n.)
setatå sette tå bordet / ta av bordet
sett burt mista  ( Har du sett burt kniven din no)
si si / sigji – sa – har sagt  — (ko e`re ru sigji, gut !)
singren syngande i målet : ho æ so singren i målet.
sjukal veikhelsa – sjukelig
sjædne stjerne
sjøtte ta vare på
sjøvu kniv ta å raspe børk tå dei forskjellige lauvtyper. Dette vart kalla for beit og brukt som tilskott i vårknipa. Dette har vørtebrikt heil opp te vår tid.Geita va eitsmålåtent dyr som sørga for å halde småskogen nere i fjellet. Idag når det er slutt med beitingji i fjellet, so kjem skogen tett høgre opp i fjellet.
sjå seg fyri / firi se seg fore
skamslå ein slå en annen fordervet ( slagsmål )
skarka div. slit
skippund 159 kg — brukt ved sal av for og halm.
skjeppe 17,37 l
skjøri (fleirtal av skjør) – skjærer (subst.)
skjørut masse skjøri  /  mange skjærer
skogkrull skogholt
skrala skryte / overdrive og vil vara svær.
skurveladd skurvete
skurveladd skurvete — skurvut og flasut i hugu.
skår tett heilt tett / “båten æ skår tett”
slonkjin liten   ( Han har ei slonkjin pengebok. Lite peng i ho)
slonkjin likeglad  ( Han slonka av gårde)
snerk skjinn som legg se uppå mjølkji når ho bi kokt og bi kald.
snok ein snik
snoke stikke se fram  (forsøke å lure se innpå          andre)
snøgg rask
snøggast rask  (Du må vara burte snøggast råd)
snåva arbeide trutt.  –  (E snåva på dæ e æ go te.)
so passeleg ikkji noko særlig
solhylle seta hande ovafor augun slik at ho skygga for sole.
somme tider av og til
spanderbrokji raus, gir gjerne bort
Sprene En kuruke som er så løs at den blir spredd utover på bakken
spigle seg sjå seg i speilet.
stamøtte eit møte som kom brått og uventa
stanke stønne / ynke seg
stanke stønne . Ynke seg ( Dæ kan mæ bety at når ein gikk fort og pusta fælt, sa dei at han stanka)
staurstøng spett
steinslag slegge
storvæle I største laget
strunt furten og i dårleg humør.
strøke med døy
strøke avgårde reise.  Ordet vart mest brukt når det var nokon som reiste sin sin kos ette å ha gjort noko gale.
strøplut fotspor i snøen
Stugu ha stønde slik heile tide Stugu har stått slik heile tie.
stælle stad. E ha vøre på den og den stælla (staden)
sule skosåle
sule ein kjeltring. (Dæ æ ein stor sule)
sup drikkeskvett (du får ta ein liten sup du mæ)
svarvar tredreiar
svarvar ein som laga bølla og fat og so mykji utsmykking tå andre ting, so som stolføta og bordføta og mange andre ting. Desse som laga desse tingji vart kalla svarvera . I dag vilde me kalla dei før tredreiar.Det va vanleg at dæ va slike svarvera i bygde før i tie.Dei hadde ein benk te dette arbeidet som det satt eit hjul på som jikk rundt. I dette jule sette dei førskjellige typer jødn som dei brukte te å risse dei forskjellige typermæ. Denne benken kalla dei svarvarbenk. I dag æ dette arbeidet tikji oppatt og dæ æ mange som driv mæ svarving idag.
svevnug søvnig
svølten svolten / sulten
svølten sulten / svolten
kjøtkraft
søle burt sløse bort. Ein som ikkji passer på det han har
søva søv – søv / svav – har søve

T

te synast
te seg oppføre seg. ( Han ter seg dårleg )
tedde seg oppførte seg
tekøme født
ter syns
tidtrøyte tidsfordriv. Finne på noko å gjera slik at tie går.
tikla låter i sauebjølla ( dæ tikla i bjøllun )
tint ei tint = ei jente (kjælenavn) / liten flaske
tomla Han leitte seg fram i mørket /fomla / famla
tomle leite seg fram i mørket
tomreipes hadde mista alt og kom tomhendt heimatt
tomreipes i dette va eit uttrykk dei brukte når dei hadde vore på eit sted og skulde henta noko og dei fækk dæikkji mæ se. Då sa dei at dei komtomreipes attende.
totte (verb) Syntes, trudde, e totte det kom nokon
traktemang få mat ( dei fekk mat
traktering få mat ( dei fekk mat )
treskodning dette æ meian på ein slea som ikkji æ besliji mæ jødn. Desse var kalla treskodninga, og desse slean, som ikkji vart skodd vart brukt te å kjeire på.
bar bakji Ein reiskap som før i tie va i vanleg bruk heile sommar-halvåret.
trøg Bakstetrøg, kakutrøg, (trau)
trøten Hoven, trøtne = hoven
trøtte (verb) Tåle, orke, no trøtta e kji meir
trætta krangla
trå påståeleg.   gir seg ikkji
tubbe Tue, maurtue
tudnen ugrei, vanskeleg å halde styr på seg sjølv, svært gløymsk
tugu Heimelaga skurebørste, gryteskrubb (av f.eks. bar)
tukk de bort fløt på de. Du må tukke de burt so e fær stå.
tunnvanjin Tinningen
tuppu kongler
turre nevan “han slo med turre nevan” / hadde ingenting i nevane då han slo
turu Tvare, redskap til å røre med
tussjin sjukaleg
tusslen når eit menneske hadde blitt dårleg til å bevege seg. seg ,sa dei at han / ho hadde vørte tusslen
tust redskap til å «treske» med
tustelue Topplue
tvela (verb) Tru, anta, regne med
tvikrokut bøygji se ne på bakjin.
tville (verb) Bruke turu som «hjulvisp»
tvitoling Tvekjønna dyr
tæpen Teppe
tølug Rolig, snill, tolmodig
tøllande grønt svært grønt
tøte Kraft, futt, temperament, bli fort sint
tøvær linne, mildvær. No syns e tøvære ha vara lengi.
tæa – tæan           tå på foten- fl.t.ubest. – best.
tåkka / tåe bar bakkji
tåle bra ganske bra
tåle bra svært bra , ganske bra.  Du æ tåle bra idag.
tår før mykji   (han tek se ein tår over tørsten)

U

uggjin frøsen .  Dæ æ uggjint vær i dag.
Uppi Sigarn oppi Sørigarden
utepass uvell
Ulkjin Motbydelig ( ulkjin uttales med tjukk l)
Ult Motbydelig. trått. (kjøttet ble ult) (Ult uttales med tjukk l.)

V

vabba vassa .  Han vabba over elve.
vabbe vasse . Ein / Ei som går tungt.
vabben har f.eks. tunge og vie kleu på se.
vaikji var ikkji
vakse mykji , svært — Dæ va vakse mykji.
vaksen voksen
vandare lite.  Dæ va ikkji vandare att når me jikk.
vangji treskåler mæ handtak på.
vàr forsiktig . Han va so vàr når han jikk framaover. Han såg se gøtt fyri.
varastyre i reserve
vasa gå sakte.  Han vasa se fram.
vasa rote burt tid. Han går der og vasa, dæ bli ingening tå mæ han.
vaske se ut or døre– vanleg uttrykk når dei var ferdige med golvvasken
vea hogge og legge sammen ved.
vekrug kvek og opplagt ette å ha søve.
vende ei vende – ein tur med lass / ei temrevende
venja se te lære se te
vingle gå seg burt
vinglut ustabil
visna graset har visna burt
voro fl.t. av var . Dei voro sammen heile dagen.
vrangbeite ha venstre foten i høgre skoen og motsatt.
vækre se vakne upp
vældigt stort , mykji
vælværk gjere solid og fint arbeid. Dæ æ ein velværk kvinne /mann.
vængji treskåler mæ handtak på.
værden / vælen varmen .  Nå ha værden køme.
værdøtte svigerdøtte
værsønn svigersønn
vætreflugu spyflugu
vøkse vokst  Han har vøkse mykji  i dæ siste.
vøl ingenting han bryr seg ikkje om noko / ikkje redd
våsa snakka / prata
ymist dæ æ so begge dela. Dæ æ ikkji støtt dæ går ette programmet.
ymse forskjellige
yppe strid prøve å få andre uvenner. Han yppa te strid.
yren har hug te å leike seg
yst ytterst
yste koke mjølkji te ost og prim, dette vart gjort på setre.
yster det er feitet på magasekken på dyr
ystingsøll når dei ysta ost på setre, so tok dei noko tå osten  og  hadde mjølk og sukker på og et dæ. Det hende dei hadde fløyte mæ på osten og då va dæ ekstra gøtt.
yte gi – Han yte sin sjerv.
ytre frampå prøve å koma i prat om eit bestemt tema
ytte dytta  –  E ytte te han
yvilaup galleri – Det ligg på sida i kyrkja.
yvisko oversko -dette æ noko som alder bli brukt i dag
yviskåp overskåp
yviteppe overteppe

Æ

æ ikkji er ikkje
ældåso eller so. No må du gi deg eldåso går dæ deg gale.
ælke  =alke krangle  –  Dæ æ ein ælkefant
æll eller
ærast modnes  –  Åkeren tek te å ærast no. / tek te modnast.
ærmspjeld eit firkanta tøystykji som vart sydd inn i armhølu på alle jakku og kleu du hadde på deder dæ skulde vara bevegelsesmuligheiti.
ændre forandre
ævle se te=avle seg te forberede seg te å gjera eit ell anna.

Å

å dra – dreg – drog / drogo – har dratt / drigji
å jøsses ja å ja då. Dette va eit uttrykk som vart mykji brukt før i tie.
åbiten mørgomat
åbiten morgomat / frokost
åhuga sjå på arbeid
åk fattigdom  /  vasele
åklede sengeteppe / veggteppe
ålag mål for eit arbeid — Når det var bestemt kor mykje dei skulde gjera om dagen , hadde dei ålag.
ålmeint alminneleg / vanleg
ålsgjelding ein som kjem frå Ål
ålsgjeldingstuste ei jente frå Ål
åmot der to elver/bekker møtast.
ån elv  —  ei liten elv
åre eldstad midt på jordgolvet.
ås her: plogås — framdelen på plogen
åsbryne synsrand
åt dei hadde sand på is og snø for at han skulde gå fortast mogleg. Dette kalla dei å ha åt på snøen.
åt / et spiste / E åt / et dugurden
åtgaum oppmerksomheit / begeistring
åtte preteritum av å eige         Han åtte ikkje mykje.
Åtukurv ein som har god matlyst
åtukurv ein som har god mathug
åvabår det har regna eller snøga. “Dæ ha vøre mykji åvabår i det siste”.
åvælta vanskeleg med å koma seg opp att